Agoniści receptora glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1RA) to grupa leków opracowanych pierwotnie z myślą o leczeniu cukrzycy typu 2, które obecnie odgrywają coraz większą rolę w farmakoterapii oty­łości. Ich mechanizm działania obejmuje stymulację zależnego od glukozy wydzielania insuliny, hamo­wanie sekrecji glukagonu oraz opóźnianie opróżnia­nia żołądka. Dodatkowo wpływają na ośrodkową re­gulację łaknienia, zmniejszając apetyt i zwiększając uczucie sytości, co prowadzi do ograniczenia spoży­cia energii oraz redukcji masy ciała. W konsekwen­cji zastosowanie tych preparatów w leczeniu otyłości systematycznie wzrasta na całym świecie (1). Po­dobny trend obserwuje się w Polsce, gdzie w ostat­nich latach nastąpił dynamiczny wzrost liczby pa­cjentów stosujących leki inkretynowe. Według da­nych opublikowanych przez Platformę OSOZ Kto­MaLek.pl, w 2025 roku wartość sprzedaży semaglu­tydu i tirzepatydu na polskim rynku osiągnęła oko­ło 3 mld zł. (2).

Pomimo coraz szerszego zastosowania agonistów receptora GLP-1, liczba publikacji poświęconych ich wpływowi na zdrowie jamy ustnej pozostaje ogra­niczona. W efekcie lekarze dentyści coraz częściej sprawują opiekę nad pacjentami stosującymi tę gru­pę leków, dysponując jednocześnie niewielką liczbą wiarygodnych danych naukowych oraz jednoznacz­nych zaleceń dotyczących ich potencjalnego wpły­wu na stan jamy ustnej (3).

W ostatnich latach w piśmiennictwie zaczęły po­jawiać się doniesienia opisujące zmiany w obrębie twarzy i jamy ustnej związane ze stosowaniem ago­nistów receptora GLP-1. Zjawiska te znalazły od­zwierciedlenie w terminach ozempic face (ozempi­kowa twarz), ozempic teeth (ozempikowe zęby) oraz ozempic mouth (ozempikowa jama ustna) (3). Cho­ciaż określenia te mają charakter potoczny, zwraca­ją uwagę na potencjalne działania niepożądane tera­pii istotne z perspektywy praktyki stomatologicznej.

Wśród działań niepożądanych dotyczących oko­licy twarzy opisywanych u pacjentów stosujących agonistów receptora GLP-1 wymienia się zmniejsze­nie objętości podskórnej tkanki tłuszczowej w okoli­cy skroni i policzków, utratę elastyczności oraz su­chość skóry, a także występowanie zmian o podło­żu alergicznym (3).

Dostępne dane sugerują, że GLP-1RA mogą wy­wierać zarówno bezpośredni, jak i pośredni wpływ na tkanki twarde zębów, przyzębie i błonę śluzo­wą jamy ustnej oraz funkcję gruczołów ślinowych (3, 4, 5). Do najczęściej opisywanych w literaturze problemów stomatologicznych związanych z terapią agonistami receptora GLP-1 należą próchnica zębów, nadwrażliwość zębiny, choroby przyzębia, kserosto­mia oraz zaburzenia smaku (3). U części pacjentów mogą również występować objawy refluksu żołąd­kowo-przełykowego (3). W piśmiennictwie pojawi­ło się również określenie ozempic breath (ozempi­kowy oddech), odnoszące się do halitozy obserwo­wanej u części pacjentów stosujących agonistów re­ceptora GLP-1. Problem ten może wynikać ze zwięk­szonego stężenia lotnych związków siarki w wydy­chanym powietrzu lub – rzadziej – stanowić objaw kwasicy ketonowej. W tym drugim przypadku od­dech pacjenta ma charakterystyczny zapach aceto­nu lub przypominający zapach jabłek (3).

Patogeneza zmian w obrębie jamy ustnej obserwo­wanych u pacjentów leczonych GLP-1 RA ma cha­rakter wieloczynnikowy. Do potencjalnych mecha­nizmów należą zmniejszone wydzielanie śliny, eks­pozycja tkanek jamy ustnej na kwaśną treść żołąd­kową podczas regurgitacji lub wymiotów oraz nie­dobory żywieniowe związane z ograniczeniem po­daży pokarmu lub działaniami niepożądanymi tera­pii (3, 6, 7). Najczęściej zgłaszane działania niepo­żądane dotyczące przewodu pokarmowego obejmu­ją nudności, wymioty oraz regurgitacje. Dolegliwości te mogą prowadzić do wielokrotnej ekspozycji szkli­wa na kwaśną treść żołądkową (6).

U części pacjentów stosujących agonistów recep­tora GLP-1 obserwuje się również zmniejszone wy­dzielanie śliny, które może zwiększać ryzyko roz­woju próchnicy zębów, zapaleń dziąseł oraz zmian i dolegliwości w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Problem ten ma szczególne znaczenie u pacjentów z cukrzycą typu 2, u których zaburzenia wydzielania śliny mogą współistnieć z innymi czynnikami zwięk­szającymi podatność na choroby jamy ustnej (6).

Identyfikacja pacjentów stosujących GLP-1 RA umożliwia wdrożenie odpowiedniego monitorowa­nia pod kątem działań niepożądanych związanych z farmakoterapią oraz zaplanowanie działań profilak­tycznych. Należy jednak pamiętać, że część pacjen­tów może nie ujawniać informacji o stosowanym le­czeniu z obawy przed stygmatyzacją społeczną zwią­zaną z terapią otyłości (6).

Ważnym elementem opieki stomatologicznej jest monitorowanie nie tylko zdrowia jamy ustnej, ale i przebiegu stosowanej farmakoterapii, uwzględ­niające rodzaj i dawkę przyjmowanego preparatu, a także objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak regurgitacje, nudności, odbijanie czy wy­mioty (4). Zalecenia profilaktyczne dla pacjentów w trakcie leczenia GLP-1 RA, u których występują opisane powyżej dolegliwości, obejmują regularne stosowanie preparatów fluorkowych oraz płukanie jamy ustnej bezpośrednio po epizodach regurgitacji lub wymiotów. Jednocześnie zaleca się odroczenie szczotkowania zębów o 30–60 minut po każdym ta­kim epizodzie (4). Istotna jest również systematycz­na ocena ryzyka rozwoju próchnicy i chorób przy­zębia (3, 4, 6, 8).

U pacjentów z problemem suchości jamy ust­nej zalecane jest stosowanie substytutów śliny oraz środków zawierających ksylitol, stymulujących jej wydzielanie (4). Ważnym elementem postępowania profilaktycznego są również zalecenia dietetyczne, ze szczególnym uwzględnieniem utrzymania prawi­dłowego nawodnienia organizmu (3, 4, 6). Ponadto korzystne może być przeprowadzenie badania sialo­metrycznego raz w roku (4). W przypadku halitozy wskazane jest przeprowadzenie instruktażu higie­ny jamy ustnej, obejmującego regularne oczyszcza­nie powierzchni języka (4).

Z punktu widzenia praktyki stomatologicznej istotne są także działania niepożądane agonistów receptora GLP-1, wynikające z opóźnionego opróż­niania żołądka. Zwiększa ono ryzyko aspiracji tre­ści żołądkowej podczas zabiegów wykonywanych w głębokiej sedacji lub znieczuleniu ogólnym, na­wet przy zachowaniu obowiązujących zaleceń do­tyczących przebywania pacjenta na czczo przed za­biegiem (5). Aktualne wytyczne wskazują, że lecze­nie za pomocą GLP-1RA może być kontynuowane u pacjentów, u których nie występuje zwiększone ry­zyko opóźnionego opróżniania żołądka. Decyzja po­winna jednak każdorazowo uwzględniać indywidu­alną ocenę czynników ryzyka przeprowadzoną przez lekarza prowadzącego farmakoterapię i anestezjolo­ga. Do wspomnianych czynników należą między in­nymi: niedawne rozpoczęcie leczenia, okres stop­niowego zwiększania dawki leku, stosowanie wyż­szych dawek oraz preparatów podawanych raz w ty­godniu. Ponadto ryzyko zwiększają obecność dysfa­gii, przebyte operacje przewodu pokarmowego oraz schorzenia neurologiczne (m.in. choroba Parkinso­na). W ocenie należy również uwzględnić jednocze­sne stosowanie leków mogących opóźniać opróżnia­nie żołądka, m.in. opioidów oraz aktualne objawy ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wzdę­cie, ból brzucha) (5). U pacjentów ze zwiększonym ryzykiem opóźnionego opróżniania żołądka lub aspi­racji treści żołądkowej możliwe jest wdrożenie profi­laktycznego postępowania przedzabiegowego. Może ono obejmować stosowanie wyłącznie diety płynnej przez co najmniej 24 godziny przed zabiegiem lub czasowe odstawienie agonisty receptora GLP-1, z jed­noczesnym rozważeniem leczenia pomostowego, je­śli jest ono klinicznie uzasadnione. Wybór optymal­nej strategii powinien opierać się na indywidualnej ocenie czynników ryzyka i stanu klinicznego pacjen­ta. Jeżeli po indywidualnej ocenie zostanie podjęta decyzja o czasowym odstawieniu leku, można roz­ważyć zastosowanie wcześniejszego schematu, zgod­nie z którym preparaty stosowane codziennie pomi­ja się w dniu planowanego zabiegu, natomiast pre­paratów podawanych raz w tygodniu nie podaje się przez siedem dni przed zabiegiem (4, 9).

Ryzyko opóźnionego opróżniania żołądka oraz aspiracji treści żołądkowej można ograniczyć po­przez dokładną ocenę przedzabiegową, obejmującą identyfikację dodatkowych czynników ryzyka oraz konsultację z lekarzem prowadzącym i – w przypad­ku planowanego znieczulenia – z lekarzem anestezjo­logiem. O ile jest to możliwe, sugerowane są zabie­gi wykonywane w znieczuleniu miejscowym lub sedacji wziewnej z zastosowaniem podtlenku azo­tu. Podczas takiego zabiegu korzystne jest utrzymy­wanie pacjenta w pozycji siedzącej lub półsiedzą­cej. W przypadku występowania w dniu wizyty ob­jawów takich jak nudności, wymioty, odruchy wy­miotne, wzdęcia lub ból brzucha, należy rozważyć odroczenie planowanego leczenia. Pacjenci obcią­żeni wysokim ryzykiem powikłań powinni być kie­rowani do leczenia w warunkach umożliwiających wykonanie przedoperacyjnego badania ultrasonogra­ficznego żołądka w celu oceny objętości zalegającej treści żołądkowej (5, 9).

Lekarze dentyści powinni być świadomi poten­cjalnych następstw stosowania agonistów receptora GLP-1 oraz ich znaczenia dla planowania i prowa­dzenia leczenia stomatologicznego. Wiedza ta jest niezbędna do właściwej oceny ryzyka oraz zapobie­gania powikłaniom związanym z leczeniem stomato­logicznym. Opieka nad pacjentami w trakcie farma­koterapii GLP-1RA wymaga nie tylko wdrożenia od­powiednich działań profilaktycznych i leczniczych w obrębie jamy ustnej, lecz także ścisłej współpra­cy interdyscyplinarnej. Istotnym elementem postę­powania jest sprawna komunikacja z lekarzem pro­wadzącym, zwłaszcza w przypadku wystąpienia ob­jawów lub zmian mogących pozostawać w związku ze stosowanym leczeniem.