SPECJALISTA RADZI. Połowiczny kurcz twarzy

Opublikowano dnia : 18.06.2026

SPECJALISTA RADZI

Połowiczny kurcz twarzy
Praca recenzowana

dr n. med. Joanna Rasławska-Socha

Katedra I Zakład Stomatologii Przedklinicznej i Endodoncji Przedklinicznej PUM w Szczecinie

Do gabinetu zgłosiła się 56-letnia pacjentka, u której podczas rutynowego zabiegu zaobserwowano mimowolne skurcze lewej połowy twarzy. W wywiadzie pacjentka podała, że dolegliwości występują regularnie i zostały zdiagnozowane jako połowiczy kurcz twarzy. Pacjentka wyraziła również obawy związane z leczeniem stomatologicznym, ponieważ pierwsze objawy pojawiły się po wykonaniu mostu protetycznego. Celem pracy było przedstawienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącego postępowania w tego typu przypadkach.

Połowiczy kurcz twarzy (z ang. hemifacial spasm – HFS) jest zaburzeniem neurologicznym zaliczanym do obwodowych zaburzeń ruchowych, charakteryzującym się jednostronnymi, napadowymi i mimowolnymi skurczami mięśni twarzy (1). Chociaż HFS jest rzadkim schorzeniem, może być obserwowany w praktyce stomatologicznej ze względu na umiejscowienie objawów ruchowych oraz często współwystępujące dolegliwości bólowe w obrębie twarzy i głowy (1, 2, 3). Schorzenie niekiedy współistnieje z neuralgią nerwu trójdzielnego, dysfunkcją stawu skroniowo-żuchwowego, bruksizmem, a także bólem i nadwrażliwością zębów szczęki, co może prowadzić do zgłaszania się pacjentów do poszukiwania pomocy w gabinecie stomatologicznym (3, 4).

HFS wykazuje wyraźną predylekcję do zajęcia lewej strony twarzy. Schorzenie najczęściej występuje u kobiet między 40. a 60. rokiem życia, a u około 40% pacjentów współistnieje nadciśnienie tętnicze. Wyróżnia się postać pierwotną oraz wtórną HFS. U podłoża postaci pierwotnej najczęściej leży konflikt naczyniowo-nerwowy prowadzący do ucisku nerwu twarzowego. Natomiast wtórny HFS może rozwijać się w następstwie urazu jako późne powikłanie porażenia Bella lub w wyniku zmian strukturalnych obejmujących przebieg nerwu twarzowego. Do opisywanych przyczyn należą przede wszystkim łagodne guzy uciskające wewnątrzczaszkowy odcinek nerwu, malformacje tętniczo-żylne, stany zapalne wyrostka sutkowatego i ucha środkowego, nowotwory ślinianki przyusznej, a także zmiany w obrębie pnia mózgu, między innymi związane ze stwardnieniem rozsianym (1). Opisano również przypadek HFS w przebiegu boreliozy, w którym objawy ustąpiły po wdrożeniu odpowiedniej antybiotykoterapii (5).

Połowiczy kurcz twarzy może obejmować mięsień okrężny oka, mięsień policzkowy i mięśnie dolnego piętra twarzy (6). W przypadku zajęcia mięśnia okrężnego oka dochodzi do krótkotrwałego, przerywanego, bezbolesnego i mimowolnego zamknięcia oka po stronie objętej schorzeniem, któremu mogą towarzyszyć uniesienie brwi oraz drgania powieki (1). W kolejnych miesiącach lub latach objawy stopniowo nasilają się i obejmują również mięśnie dolnego piętra twarzy, w tym mięsień okrężny ust, mięsień bródkowy i mięsień jarzmowy większy oraz mięsień szeroki szyi (1, 7). U pacjentów z wtórną postacią schorzenia synchroniczne skurcze od początku dotyczą zarówno górnego, jak i dolnego piętra twarzy. Charakterystyczną cechą połowiczego kurczu twarzy jest ponadto utrzymywanie się objawów podczas snu, co może sprzyjać rozwojowi bezsenności. W zaawansowanych przypadkach skurcze mogą utrzymywać się przez dłuższy czas, a dodatkowo może pojawić się asymetria twarzy (1, 8). U części pacjentów schorzeniu towarzyszą także ból ucha, szumy uszne, a nawet utrata słuchu. Objawy te wynikają z zajęcia mięśnia strzemiączkowego. Oznaki HFS zazwyczaj nasilają się podczas świadomej aktywności mięśni twarzy na przykład w trakcie jedzenia, a także pod wpływem zmęczenia, stresu lub niepokoju. Mimowolne skurcze mogą znacząco utrudniać przeprowadzanie zabiegów w obrębie jamy ustnej, zwłaszcza wymagających stabilnej pozycji pacjenta oraz zachowania wysokiej precyzji w okolicy warg i policzków. Ponadto trudności z utrzymaniem otwartych ust mogą uniemożliwiać zapewnienie odpowiedniej izolacji pola zabiegowego (1, 7, 9).

Rozpoznanie połowiczego kurczu twarzy opiera się na wywiadzie oraz badaniu neurologicznym. W diagnostyce różnicowej pomocne jest również badanie elektromiograficzne. Wiele schorzeń może powodować objawy przypominające HFS. Jednym z nich jest stwardnienie rozsiane, które należy uwzględnić w diagnostyce osób poniżej 40. roku życia. W związku z tym zaleca się wykonanie rezonansu magnetycznego w celu wykluczenia zmian charakterystycznych dla tej choroby, a także zmian ogniskowych i rozrostowych. Diagnostyka różnicowa HFS obejmuje między innymi tiki ruchowe, kurcz powiek, dyskinezy późne, miokimie, psychogenny połowiczy kurcz twarzy, padaczkę ogniskową, porażenie nerwu twarzowego oraz dystonie mięśni twarzy. Wiele zaburzeń obserwowanych w praktyce stomatologicznej może wykazywać objawy podobne do HFS (1, 3, 10, 11). Z tego powodu w różnicowaniu należy także uwzględnić możliwosć występowania dystonii ustno-żuchwowej, synkinezy nerwu twarzowego oraz dysfunkcji mięśniowej (1-3, 10, 11).

Toksyna botulinowa jest metodą z wyboru w leczeniu objawowym połowiczego kurczu twarzy ze względu na wysoką skuteczność, szacowaną na 85–95% przy rzadkim występowaniu działań niepożądanych (1, 9, 12). Miejsca iniekcji najczęściej obejmują okolice mięśnia okrężnego oka oraz jarzmowego. U pacjentów leczonych iniekcjami toksyny botulinowej mogą jednak występować trudności związane z obniżoną kompetencją warg, słabszą stabilizacją protez oraz utrzymaniem prawidłowej higieny jamy ustnej (9, 13). Mikrodekompresja naczyniowa stanowi metodę leczenia stosowaną w przypadkach nieskuteczności terapii toksyną botulinową. Skuteczność tej procedury wynosi do 85% u pacjentów ze współistniejącym konfliktem naczyniowo-nerwowym (1).

Podczas leczenia stomatologicznego pacjentów z rozpoznanym połowicznym kurczem twarzy wizyty należy planować w okresach najmniejszego nasilenia objawów. Zaleca się również wykonywanie zabiegów z zastosowaniem techniki pracy na cztery ręce. Pomocne może okazać się zastosowanie rozwieraków oraz retraktorów warg i policzków, ze względu na trudności w utrzymaniu stabilnej pozycji. W trakcie zabiegu należy także monitorować poziom odczuwanego stresu pacjenta (3, 9).

Połowiczy kurcz twarzy stanowi istotne wyzwanie zarówno diagnostyczne, jak i terapeutyczne. HFS ma zwykle przewlekłym i postępującym przebiegiem, choć u około 10% pacjentów obserwuje się samoistne ustąpienie objawów. W ciężkich przypadkach długotrwale utrzymujące się zamknięcie powiek może prowadzić do ślepoty czynnościowej (1). Wczesne rozpoznanie oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia mają kluczowe znaczenie, między innymi ze względu na możliwość występowania poważnych przyczyn tego zaburzenia. Ponadto HFS znacząco obniża jakość życia pacjentów, co prowadzi do trudności w funkcjonowaniu społecznym oraz zwiększonego ryzyka wystąpienia lęku i depresji związanych z objawami choroby.

Piśmiennictwo:

Chopade TR, Lui F, Bollu PC. Hemifacial Spasm.In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026.
Yoshida K. Hemimasticatory spasm: a series of 17 cases and a comprehensive review of the literature. Front Neurol. 2024; 15: 1377289.
Carvalho Soares M, Parmera JB, Sampaio Rocha-Filho PA. The Hidden Burden of Hemifacial Spasm: A Systematic Review of Non-Motor Symptoms. Mov Disord Clin Pract. 2026.
Ardisana Santana EF, Villalonga-Penna JF, Suarez Marin MM i wsp. Hemifacial spasm associated with trigeminal neuralgia secondary to trigeminal vascular compression. Neurocirugia. 2025; 36 (1): 69-73.
Sokołowski P. Połowiczy kurcz twarzy w przebiegu boreliozy: efekt leczenia antybiotykami wskazuje na przyczynę. Neurol Prakt. 2016; 5: 58-59.
Lin CF, Chen HH, Hernesniemi J i wsp. An easy adjustable method of ectatic vertebrobasilar artery transposition for microvascular decompression. Clin Neurol Neurosurg. 2012; 114 (7): 951-956.
Park JS. Overview of Hemifacial Spasm. Hemifacial Spasm: A Comprehensive Guide. W: Hemifacial Spasm. Springer; Singapore 2020.
Huang YC, Fan JY, Ro L i wsp. Validation of a Chinese version of disease specific quality of life scale (HFS-36) for hemifacial spasm in Taiwan. Health and Quality of Life Outcomes. 2009; 7: 104.
Frei K. Treatment of Hemifacial Spasm with Botulinum Toxin. W: Truong D. (red.) Manual of Botulinum Toxin Therapy. Cambridge University Press; 2023. s. 100-106.
Ahn JH, Cho JW. Clinical Symptoms and Differential Diagnosis of Hemifacial Spasm. Hemifacial Spasm: A Comprehensive Guide; 2020. s. 27-32.
Rohani M, Fasano A. Functional Facial Disorders. Curr Clin Neurol. 2022: 115-134.
Tambasco N, Filidei M, Nigro P i wsp. Botulinum toxin for the treatment of hemifacial spasm: An update on clinical studies. 2021; 13 (12): 881.
Raman S, Yamamoto Y, Suzuki Y i wsp. Mechanism and clinical use of botulinum neurotoxin in head and facial region. J Prosthodont Res. 2023; 67 (4): 493-505.