Poszukiwania rozpoczęły się od 2025 roku – planowaliśmy wyjazdy w ferie, weekend majowy, wakacje. W trakcie tych wyjazdów poświęciliśmy parę chwil, aby odwiedzić wyjątkowe miejsca lub spotkać się z kolekcjonerami starych przedmiotów związanych z medycyną. Poniższymi tekstami chciałbym zachęcić Państwo do takich działań. Znamy już plaże Hurghady, molo w Sopocie, Wyspy Kanaryjskie i stoki narciarskie w Alpach, a dziś zapraszam do podróży do Chicago, aby poznać wyjątkowego lekarza stomatologa Stevena Potashnicka – kolekcjonera wykałaczek. Co może być tak niezwykłego w wykałaczkach, które kojarzą nam się ze zwykłymi, drewnianymi kołeczkami? Pasja doktora rozpoczęła się w 1990 roku i trwa do dziś. W tym czasie zgromadził blisko 1700 wykałaczek z całego świata oraz ogromną ilość przedmiotów związanych z tym tematem m.in. reklamy, prospekty, ogłoszenia firm, zdjęcia fabryk.

Najstarsze eksponaty pochodzą ze starożytnego Rzymu czyli mają 2000-2500 lat, a najmłodsze mają ok 100 lat. Rozkwit sztuki wytwarzania wykałaczek to XVIII i XIX wiek. Były wytwarzane ze złota, srebra, kości słoniowej, masy perłowej i innych szlachetnych materiałów.

Steven jest autorem książki systematyzującej historie wykałaczek. Jest to najobszerniejsze opracowanie tego tematu.

Jako kontynuację podróży po ciekawych miejscach historycznych, zawiązanych z medycyną, chciałbym dziś zaprosić Państwa do Muzeum Stomatologii w Baltimore. 25 lipca 2025 roku miałem zaszczyt wraz z moim synem, Franciszkiem, spotkać się z zastępcą dyrektora tej instytucji – doktorem Patrickiem Cutterem. W trakcie zwiedzania mogliśmy zobaczyć eksponaty ogólnodostępne dla zwiedzających oraz te niedostępne, znajdujące się w magazynach, za co chciałbym serdecznie podziękować.

Obszerna kolekcja obejmuje ponad 40 000 eksponatów i jest jednym z najstarszych i największych zbiorów na świecie związanych ze stomatologią. Kongres wyznaczył tę instytucję jako oficjalne muzeum zawodu dentysty w Stanach Zjednoczonych. Jej oficjalna nazwa to Narodowe Muzeum Stomatologii Dr. Samuela D. Harrisa (National Museum of Dentistry Dr Samuel D. Harris www.dentalmuseum.com).

Warto podkreślić, że uniwersytet Maryland w Baltimore, przy którym znajduje się muzeum, został założony w 1807 roku, kształci ponad 5800 studentów i zatrudnia 2300 pracowników. Wydział Stomatologii został natomiast założony w 1840 roku i był pierwszą szkołą na świecie kształcącą lekarzy dentystów.

W zbiorach znajdują się eksponaty z XVIII i XIX wieku związane z rozwojem instrumentów stomatologicznych oraz z dziedziny higieny jamy ustnej. Wśród najciekawszych elementów wyróżnić należy gabinet dr. Samuela Harrisa, sztuczną szczękę pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych (Georga Washingtona), szczoteczkę do zębów, która poleciała w kosmos w Apollo 10, obszerny zbiór instrumentów z Japonii z XIX-XX wieku.


International College of Surgeons – panteon historii medycyny

Jednym z najważniejszych muzeów medycyny w USA jest International College of Surgeons. Założone zostało przez dr. Maxaa Thorexa w 1935 roku. Od 1950 roku znajduje się pod obecnym adresem. Ciekawostką jest, że powstało nieopodal polskiego konsulatu.

Oficjalnie otwarcie nastąpiło 9 września 1954 r. Zwiedzający zaczynają swoją wycieczkę od Sali Nieśmiertelnych, gdzie, obok posągów Hipokratesa, Galena, Kocha, Listera, Pasteura, Semmelweisa, znajduje się też polski akcent, czyli figura Marii Skłodowskiej-Curie.

W trakcie zwiedzania miałem zaszczyt rozmawiać z dyrektorem Maxem Downhamem, który zaproponował mi stworzenie dużej wystawy poświęconej stomatologii. Eksponaty podzielono wg. działów medycyny: okulistyki, chirurgii, stomatologii, ginekologii, anestezjologii i farmacji. Wśród wielu ciekawostek znaleźć można m.in. maskę pośmiertną Napoleona Bonapartego, pierwszy ultrasonograf (z 1970 roku), piękną rekonstrukcję apteki z XIX w, zbiór kamieni nerkowych i żółciowych usuniętych w trakcie operacji oraz żelazne płuca, które przynosiły ulgę chorym na polio.

Innowacją jest dział poświęcony medycynie kosmicznej i badaniom wpływu lotów na organizm kosmonauty. Zwiedzający mogą usiąść i odpocząć oraz dokonać podróży w czasie dzięki bibliotece lekarskiej z XIX w.

W tekście powyżej pisałem o Muzeum Chirurgii w Chicago, w którym znajduje się Gabinet Nieśmiertelnych. Wśród bohaterów tej wystawy znalazł się dr Semmelweis – wybitny węgierski lekarz niemieckiego pochodzenia. W domu, w którym się urodził, w 100-lecie jego śmierci (1965 r.) założono muzeum, a w 2017 stało się ono oddziałem Muzeum Narodowego w Budapeszcie. Na pierwszym piętrze powstała sala pamiątkowa doktora, część mebli została odkupiona od wnuczka – także położnika – Kalmana Semmelweisa-Lehocky’ego.

Doktor Ignaz Semmelwais położył podwaliny pod nową gałąź medycyny – antyseptykę. Zalecił swoim lekarzom, studentom i personelowi stosowanie podchlorynu wapnia do mycia rąk przed wykonywaniem badań i zabiegów. Dzięki tym wytycznym od kwietnia 1848 roku zmniejszyła radykalnie śmiertelność kobiet po porodzie na tzw. „gorączkę połogową”. Został nazwany „zbawicielem matek”. W muzeum znajdują się liczne naczynia aptekarskie, instrumenty chirurgiczne, okulistyczne, stomatologiczne powstałe od XVII w. do początku XX w. Na pierwszym piętrze obok gabinetu doktora znajduje się przepiękna apteka z XIX w.

Lek. stom. Piotr Kuźnik

Właściciel Muzeum Stomatologii
muzeumstomatologii.pl