Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) należy do grupy wirusów DNA i stanowi jedną z najczęstszych przyczyn zakażeń przenoszonych drogą kontaktów seksualnych. Zakażenia przetrwałe o typach wysokiego ryzyka (m.in. 16 i 18) mają udokumentowane znaczenie onkologiczne – nie tylko w etiologii raka szyjki macicy, lecz także w wybranych nowotworach regionu głowy i szyi, w tym jamy ustnej i gardła.

Celem artykułu jest omówienie znaczenia klinicznego zakażeń HPV w obrębie jamy ustnej z perspektywy stomatologii i medycyny ze szczególnym uwzględnieniem biologii wirusa, patogenezy zakażenia, implikacji dla praktyki klinicznej oraz strategii profilaktycznych.

W pracy przedstawiono podstawowe elementy biologii HPV (organizację genomu z regionami early/late/URR oraz rolę białek E6/E7 w deregulacji cyklu komórkowego w zakażeniach przetrwałych), a także kluczowe etapy infekcji w jamie ustnej, zwykle inicjowanej przez mikrourazy błony śluzowej i zakażenie komórek warstwy podstawnej nabłonka. Podkreślono, że zakażenie oralne często przebiega bezobjawowo i w większości przypadków ulega samoograniczeniu, natomiast szczególne znaczenie kliniczne mają infekcje przetrwałe, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka (np. immunosupresja, ekspozycja na dym tytoniowy).

Omówiono profilaktykę wielopoziomową: pierwotną (szczepienia oraz redukcja ryzyka ekspozycji), wtórną (rutynowy skrining błony śluzowej w gabinecie, edukacja pacjentów i samokontrola jamy ustnej) oraz trzeciorzędową (kontrole po leczeniu i czujność onkologiczna). Wskazano również rolę działań edukacyjnych prowadzonych we współpracy z organizacjami społecznymi promującymi samokontrolę i wczesne zgłaszanie się pacjentów z niepokojącymi zmianami.

 

Hasła indeksowe: Wirus brodawczaka ludzkiego, HPV, profilaktyka

 

Human papillomavirus (HPV) is a DNA virus and one of the most common causes of sexually transmitted infections. Persistent infection with high-risk HPV types (notably 16 and 18) plays a well-established role in oncogenesis—not only in cervical cancer but also in a subset of head and neck malignancies, including cancers arising within the oral cavity and oropharynx.

The aim of this paper is to discuss the clinical relevance of oral HPV infection from dental and medical perspectives, with emphasis on viral biology, infection pathogenesis, practical implications for clinical care, and prevention strategies.

The article outlines key aspects of HPV biology, including genome organization (early/late/URR regions) and the role of E6/E7 proteins in disrupting host cell-cycle control in persistent infections. It also reviews the early stages of oral infection, typically initiated via micro-trauma of the mucosa and infection of basal epithelial cells. Importantly, oral HPV infection is frequently asymptomatic and self-limiting; however, persistent infection is clinically most relevant, particularly in patients with additional risk factors such as immunosuppression or exposure to tobacco smoke.

A multi-level prevention framework is presented: primary prevention (HPV vaccination and reduction of exposure-related behaviors), secondary prevention (routine oral mucosal screening in dental practice, patient education and oral self-examination), and tertiary prevention (post-treatment follow-up and sustained oncologic vigilance). The paper also highlights the value of community-based educational initiatives developed in collaboration with non-governmental organizations that promote oral self-examination and timely medical consultation when suspicious lesions persist.

 

Key words: Human papillomavirus, HPV, prevention