Streszczenie

Bruksizm to parafunkcja o złożonej, wieloczynnikowej oraz nie w pełni wyjaśnionej etiologii, charakteryzująca się nadmierną aktywnością mięśni żucia. Czynniki psychologiczne, stres, zaburzenia społeczne, zaburzenia snu, aspekty genetyczne i ogólnoustrojowe oraz środowiskowe wymienia się jako predysponujące do bruksizmu, którego skutkami mogą być dolegliwości bólowe, TMD, starcia zębów oraz ich nadwrażliwość i postępująca ruchomość. Nie ma jednej w pełni efektywnej metody leczenia bruksizmu. Za „złoty standard” leczenia objawowego bruksizmu uznaje się szynoterapię w połączeniu z fizjoterapią, dla których uzupełnienie lub alternatywę może stanowić iniekcja toksyny botulinowej. Kluczowym aspektem wydaje się dobór odpowiedniej dawki TBX, pozwalającej osiągnąć efekt terapeutyczny i uniknąć działań niepożądanych, takich jak zaburzenie funkcji mowy i połykania. Zastosowanie toksyny botulinowej w leczeniu bruksizmu daje nadzieję na osiągnięcie dobrych wyników w ostrych przypadkach, niepoddających się leczeniu z zastosowaniem szynoterapii. Jednakże szerokie stosowanie tej metody leczenia wymaga przeprowadzenia kolejnych badań na dużych grupach pacjentów oraz z długim czasem obserwacji.

Hasła indeksowe: toksyna botulinowa, bruksizm dzienny, bruksizm nocny, parafunkcja zwarciowa

Abstract

Bruxism is a parafunctional activity with a complex, multifactorial, and not fully understood etiology, characterized by excessive activity of the masticatory muscles. Psychological factors, stress, social disorders, sleep disturbances, as well as genetic, systemic, and environmental aspects are mentioned as predisposing factors for bruxism, which can lead to symptoms such as pain, temporomandibular disorders (TMD), tooth wear, hypersensitivity, and progressive tooth mobility. There is no single fully effective method for treating bruxism. The gold standard for symptomatic treatment of bruxism is splint therapy combined with physiotherapy, which may be supplemented or replaced by botulinum toxin injections. A key aspect appears to be selecting the appropriate dose of botulinum toxin to achieve a therapeutic effect while avoiding adverse effects, such as impaired speech and swallowing. The use of botulinum toxin in the treatment of bruxism offers hope for achieving good results in acute cases that do not respond to splint therapy. However, widespread use of this treatment method requires further research on large patient groups with long-term observation.

Key words: botulinum toxin, awake bruxism, sleep bruxism, occlusal parafunction

Piśmiennictwo

1. Serrera-Figallo MA, Ruiz-de-León-Hernández G, Torres-Lagares D i wsp. Use of botulinum toxin in orofacial clinical practice. Toxins (Basel). 2020; 12(2): 112.
2. Fernández-Núñez T, Amghar-Maach S, Gay-Escoda C. Efficacy of botulinum toxin in the treatment of bruxism: systematic review. Med Oral Patol Oral Cir Bucal. 2019; 24(4): e416-e424.
3. Anandan C, Jankovic J. Botulinum toxin in movement disorders: an update. Toxins (Basel). 2021; 13(1): 42.
4. Srivastava S, Kharbanda S, Pal US i wsp. Applications of botulinum toxin in dentistry: a comprehensive review. Natl J Maxillofac Surg. 2015; 6(2): 152-159.
5. Mazurkiewicz-Pisarek A, Płucienniczak A. Biotechnologia. 2009; 2(85): 123-133.
6. Piech P, Sudzińska H, Pietrak J i wsp. Botulinum toxin in bruxism treatment. J Edu Health Sport. 2017; 7(7): 398-411.
7. Malcangi G, Patano A, Pezzolla C i wsp. Bruxism and botulinum injection: challenges and insights. J Clin Med. 2023; 12(14): 4586.
8. Shim YJ, Lee HJ, Park KJ i wsp. Botulinum toxin therapy for managing sleep bruxism: a randomized and placebo-controlled trial. Toxins (Basel). 2020; 12(3): 168.
9. Verhoeff MC, Lobbezoo F, Ahlberg J i wsp. Updating the bruxism definitions: report of an International Consensus Meeting. J Oral Rehabil. 2025; 0: 1-8.
10. Kef K. Application of botulinum toxin in patients with secondary otalgia caused by bruxism. J Pain Res. 2021; 14: 1051-1059.
11. Jadhao VA, Lokhande N, Habbu SG i wsp. Efficacy of botulinum toxin in treating myofascial pain and occlusal force characteristics of masticatory muscles in bruxism. Indian J Dent Res. 2017; 28(5): 493-497.
12. Yoshida K. Botulinum toxin therapy for oromandibular dystonia and other movement disorders in the stomatognathic system. Toxins (Basel). 2022; 14(4): 282.
13. Dąbrowska-Gontarczyk A, Syczewska M, Jelonek E i wsp. Epidemiology and aetiology of bruxism in children and adolescents – review of literature. J Stomatol. 2015; 68(5): 539-558.
14. Cruse B, Dharmadasa T, White E i wsp. Efficacy of botulinum toxin type a in the targeted treatment of sleep bruxism: a double-blind, randomised, placebo-controlled, cross-over study. BMJ Neurol Open. 2022; 4(2): e000328.
15. Minakuchi H, Fujisawa M, Abe Y i wsp. Managements of sleep bruxism in adult: a systematic review. Jpn Dent Sci Rev. 2022; 58: 124-136.
16. Zhang AB, Zhang JY, Zhou X i wsp. Can botulinum toxin injection alleviate the pain of bruxism? A Bayesian network analysis and a single-arm analysis. J Dent Sci. 2024; 19(2): 885-893.
17. Hosgor H, Altindis S. Efficacy of botulinum toxin in the management of temporomandibular myofascial pain and sleep bruxism. J Korean Assoc Oral Maxillofac Surg. 2020; 46(5): 335-340.
18. Rusin B, Wójcik A, Pakaszewski W i wsp. Bruxism – contemporary knowledge about the disorder and therapeutic possibilities. J Edu, Health Sport. 2022; 12(12): 131-135.
19. Chisini LA, Pires ALC, Poletto-Neto V i wsp. Occlusal splint or botulinum toxin-a for jaw muscle pain treatment in probable sleep bruxism: a randomized controlled trial. J Dent. 2024; 151: 105439.
20. Golanska P, Saczuk K, Domarecka M i wsp. Temporomandibular myofascial pain syndrome—aetiology and biopsychosocial modulation: a narrative review. Int J Environ Res Public Health. 2021; 18(15): 7807.
21. Al-Wayli H. Treatment of chronic pain associated with nocturnal bruxism with botulinum toxin: a prospective and randomized clinical study. J Clin Exp Dent. 2017; 9(1): e112-e117.
22. da Silva Ramalho JA, Palma LF, Ramalho KM i wsp. Effect of botulinum toxin A on pain, bite force, and satisfaction of patients with bruxism: a randomized single-blind clinical trial comparing two protocols. Saudi Dent J. 2023; 35(1): 53-60.
23. Rezk Gavrilă TG, Bechir A, Nicolau AC i wsp. Patients’ satisfaction after the treatment of moderate sleep apnea and nocturnal bruxism with botox or/and thermoformed occlusal splints: a pilot study. J Pers Med. 2024; 14(10): 1029.
24. Bussadori SK, Motta LJ, Horliana ACRT i wsp. The current trend in management of bruxism and chronic pain: an overview of systematic reviews. J Pain Res. 2020; 13: 2413-2421.
25. Shim YJ, Lee MK, Kato T i wsp. Effects of botulinum toxin on jaw motor events during sleep in sleep bruxism patients: a polysomnographic evaluation. J Clin Sleep Med. 2014; 10(3): 291-298.
26. Santamato A, Panza F, Di Venere D i wsp. Effectiveness of botulinum toxin type A treatment of neck pain related to nocturnal bruxism: a case report. J Chiropr Med. 2010; 9(3): 132-137.
27. Guaita M, Högl B. Current treatments of bruxism. Curr Treat Options Neurol. 2016; 18(2): 10.
28. Shehri ZG, Alkhouri I, Hajeer MY i wsp. Evaluation of the efficacy of low-dose botulinum toxin injection into the masseter muscle for the treatment of nocturnal bruxism: a randomized controlled clinical trial. Cureus. 2022; 14(12): e32180.
29. Wojas-Pelc A, Jaworek AK. Toksyna botulinowa – zastosowanie we współczesnej terapii dermatologicznej. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs. 2004; 7(6): 83-89.
30. Azam A, Manchanda S, Thotapalli S i wsp. Botox therapy in dentistry: a review. J Int Oral Health. 2015; 7(Suppl 2): 103-105.
31. Milanowska M, Dudzińska P, Grudzińska A i wsp. Application of botulinum toxin in the treatment of bruxism. J Edu Health Sport. 2022; 12(12): 291-295.
32. Asutay F, Atalay Y, Asutay H i wsp. The evaluation of the clinical effects of botulinum toxin on nocturnal bruxism. Pain Res Manag. 2017; 2017: 6264146.
33. Diracoglu D, Sahbaz T, Alptekin K i wsp. Effects of ultrasound-assisted botulinum neurotoxin-A injection in patients with bruxism and masseter hypertrophy. Turk J Phys Med Rehabil. 2021; 67(3): 351-356.
34. Nayyar P, Kumar P, Nayyar PV i wsp. BOTOX: broadening the horizon of dentistry. J Clin Diagn Res. 2014; 8(12): ZE25-9.
35. Kuliga K, Dobko K, Frącz G i wsp. Botulinum toxin type A in treatment of chronic migraine, spasticity and bruxism. J Edu Health Sport. 2023; 34(1): 61-74.
36. Rambole O, Reche A, Paul P. Botox: current and emerging trends for dental practitioners in esthetic dentistry. Cureus. 2024; 16(7): e64052.
37. Buzatu R, Luca MM, Castiglione L i wsp. Efficacy and safety of botulinum toxin in the management of temporomandibular symptoms associated with sleep bruxism: a systematic review. Dent J (Basel). 2024; 12(6): 156.
38. Witmanowski H, Błochowiak K. The whole truth about botulinum toxin – a review. Postepy Dermatol Alergol. 2020; 37(6): 853-861.
39. Saini RS, Ali Abdullah Almoyad M, Binduhayyim RIH i wsp. The effectiveness of botulinum toxin for temporomandibular disorders: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2024; 19(3): e0300157.
40. Zwierzyńska E, Zawistowska A, Pietrzak B. Pozadermatologiczne możliwości zastosowania toksyny botulinowej. Farm Pol. 2018; 74(10): 594-598.
41. Cerón L, Pacheco M, Delgado Gaete A i wsp. Therapies for sleep bruxism in dentistry: a critical evaluation of systematic reviews. Dent Med Probl. 2023; 60(2): 335-344.