Techniki wykonywania zdjęć wewnątrzustnych

T. Katarzyna Różyło
Prof. zw. dr hab. n. med. 
Kierownik Zakładu Rentgenodiagnostyki Stomatologicznej i Szczękowo-Twarzowej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Zdjęcia wewnątrzustne należą do najczęściej wykonywanych badań rentgenowskich. Z uwagi na ich powszechne zastosowanie, niezwykle istotna jest dbałość o prawidłowe pozycjonowanie, aby otrzymać zdjęcie doskonałe technicznie, wnoszące nowe informacje diagnostyczne i uniknąć konieczności jego nieuzasadnionego powtarzania, zgodnie z zasadami ochrony radiologicznej.

Zgodnie ze swoją nazwą, zdjęcia wewnątrzustne to takie radiogramy, przy otrzymywaniu których detektor promieniowania (film lub czujnik cyfrowy) znajdują się w jamie ustnej.

Do zdjęć wewnątrzustnych zalicza się:
• zdjęcia zębowe – wykonywane techniką izometrii Cieszyńskiego lub techniką kąta prostego,
• zdjęcia skrzydłowo-zgryzowe – wykonywane z użyciem specjalnych pasków („skrzydełek”), pomagających w utrzymaniu detektora promieniowania na wysokości jednocześnie koron zębów górnych i dolnych;
• zdjęcia zgryzowe – wykonywane na większych filmach zakładanych w płaszczyźnie zgryzu.

Godna polecenia jest technika kąta prostego, która wymaga jednak stosowania specjalnych pozycjonerów (dostępnych w odpowiednich zestawach) i może być bardziej czasochłonna, zwłaszcza w początkowym okresie jej stosowania. Zdjęcia wykonane tą techniką są jednak powtarzalne, co ma znaczenie w przypadku dokonywania pomiarów, w badaniach kontrolnych oraz w cyfrowej analizie radiogramów (radiografia subtrakcyjna).

Podczas wykonywania zdjęcia zębowego promień centralny pada ortoradialnie (pod kątem prostym do stycznej do łuku zębowego w miejscu badanego zęba). W przypadku rzutowania się na siebie obrazu kanałów korzeniowych jest możliwe wykonywanie takich zdjęć w projekcjach skośnych – dystalno-ekscentrycznych lub mezjalno-ekscentrycznych.

Technika izometrii Cieszyńskiego
Technika izometrii Cieszyńskiego jest w Polsce powszechnie stosowana z uwagi na łatwość ustawienia detektora promieniowania w jamie ustnej i brak konieczności stosowania dodatkowych uchwytów pozycjonujących. Z drugiej strony, z tego właśnie powodu zdjęcia otrzymane techniką izometrii Cieszyńskiego nie są powtarzalne i są podatne na błędy techniczne, zależne od umiejętności osoby wykonującej badanie.

Technika kąta prostego
Godna polecenia jest technika kąta prostego, która wymaga jednak stosowania specjalnych pozycjonerów (dostępnych w odpowiednich zestawach) i może być bardziej czasochłonna, zwłaszcza w początkowym okresie jej stosowania. Zdjęcia wykonane tą techniką są jednak powtarzalne, co ma znaczenie w przypadku dokonywania pomiarów, w badaniach kontrolnych oraz w cyfrowej analizie radiogramów (radiografia subtrakcyjna).

Podczas wykonywania zdjęcia zębowego promień centralny pada ortoradialnie (pod kątem prostym do stycznej do łuku zębowego w miejscu badanego zęba). W przypadku rzutowania się na siebie obrazu kanałów korzeniowych jest możliwe wykonywanie takich zdjęć w projekcjach skośnych – dystalno-ekscentrycznych lub mezjalno-ekscentrycznych.

Zdjęcia skrzydłowo-zgryzowe
Jako że na zdjęciu skrzydłowo-zgryzowym są jednocześnie widoczne korony zębów górnych i dolnych, badania wykonane tą techniką są szczególnie pomocne w wykrywaniu próchnicy na powierzchniach stycznych oraz niewielkich zmian w przyzębiu brzeżnym. U osób z nasilonymi zmianami zapalnymi w przyzębiu brzeżnym oraz z podejrzeniem zmian okołowierzchołkowych wskazane są zdjęcia zębowe.

Zdjęcia zgryzowe
Zdjęcia zgryzowe dzielą się na zdjęcia szczęki i żuchwy, a w zależności od kąta padania promienia centralnego na standardowe i osiowe.

 

1(1)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych

Ryc. 1. Schemat prawidłowego ustawienia do zdjęcia zębowego wykonywanego techniką izometrii Cieszyńskiego.


2(2)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych

2b(1)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 2a, b. Schemat projekcji ortoradialnych i skośnych.




3(1)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 3. Prawidłowe ustawienie do zdjęcia zębowego wykonywanego techniką kąta prostego w przypadku, gdy warunki anatomiczne wymuszają oddalenie detektora promieniowania od badanego zęba. Występuje wówczas niewielkie powiększenie obrazu zęba.



4(1)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 4. Prawidłowe ustawienie do zdjęcia zębowego wykonywanego techniką kąta prostego w przypadku, gdy detektor promieniowania przylega do zęba. Na zdjęciu powiększenie obrazu zęba jest znikome.



5(2)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 5. Nieprawidłowe ustawienie do zdjęcia zębowego wykonywanego techniką kąta prostego – zbyt duży kąt pomiędzy promieniem centralnym a dwusieczną kąta utworzonego przez oś długą badanego zęba i oś detektora promieniowania powoduje wydłużenie obrazu zęba.


6(1)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 6. Nieprawidłowe ustawienie do zdjęcia zębowego wykonywanego techniką kąta prostego – zbyt mały kąt pomiędzy promieniem centralnym a dwusieczną kąta utworzonego przez oś długą badanego zęba i oś detektora promieniowania powoduje skrócenie obrazu zęba.


7_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 7. Nieprawidłowe ustawienie do zdjęcia zębowego wykonywanego techniką kąta prostego – promień centralny i detektor promieniowania nie są ustawione równolegle do osi długiej badanego zęba, co skutkuje skróceniem obrazu zęba.


8(2)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 8. Nieprawidłowe ustawienie do zdjęcia zębowego wykonywanego techniką kąta prostego – promień centralny pada pod kątem prostym do osi długiej badanego zęba, ale detektor promieniowania nie jest ustawiony równolegle do osi długiej badanego zęba, co skutkuje wydłużeniem obrazu zęba.


9(1)_techniki_zdjec_wewnatrzustnych

9b_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 9a, b. Prawidłowe ustawienie do zdjęcia skrzydłowo-zgryzowego. Wypustka na filmie („skrzydełko”) jest zagryziona pomiędzy zębami górnymi i dolnymi, dzięki czemu utrzymuje detektor promieniowania równolegle do koron zębów górnych i dolnych. Promień centralny jest odchylony od poziomu o ok. 8-10 stopni (a) i pada prostopadle do detektora promieniowania (b).


10_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 10. Schemat ustawienia do wykonania zdjęcia zgryzowego szczęki. Detektor promieniowania jest założony w płaszczyźnie zgryzu, promień centralny pada od góry.


11_techniki_zdjec_wewnatrzustnych


Ryc. 11. Schemat ustawienia do wykonania zdjęcia zgryzowego żuchwy. Detektor promieniowania jest założony w płaszczyźnie zgryzu, promień centralny pada od dołu.


poprzedni artykuł