Mikroskopy w stomatologii. Jak wybrać odpowiedni mikroskop do gabinetu?

Mikroskopy – podobnie jak lupy – zapewniają pracę w powiększeniu. Dysponują jednak dużo większymi możliwościami technicznymi, które gwarantują pełną stabilność obrazu w trakcie pracy, umożliwiającą wykonanie zabiegów z użyciem różnych powiększeń (najczęściej stosowany w stomatologii zakres powiększeń to 2x- 20x), a także odpowiednie oświetlenie – skierowane idealnie osiowo, co zapewnia pełne doświetlenie pola zabiegowego.

Ze względu na stabilny układ konstrukcji, okular znajduje się na stałym, raz ustalonym miejscu, co wręcz wymusza ergonomiczną pozycję lekarza.

Należy bezwzględnie pamiętać, że praca przy mikroskopie wymaga współpracy z asystą. Ze względu na obserwację pola silnie powiększonego i tym samym mocno doświetlonego, lekarz dentysta nie może odrywać oczu od obserwowanego obiektu, a jedynym ruchem, który wykonuje, jest ruch rąk (nadgarstków). Poszczególne narzędzia i materiały musi więc otrzymywać z rąk asysty. Częste odrywanie oczu od okularu i powrót do otoczenia o standardowym oświetleniu powodują po pewnym czasie liczne dolegliwości: ból głowy, zawroty, łzawienie oczu itp.

By móc w pełni korzystać z zalet mikroskopu, należy przede wszystkim dobrać odpowiedni sprzęt. Na rynku jest dostępnych wiele urządzeń, a firmy handlowe prześcigają się w promowaniu swoich produktów. Jak więc poruszać się w gąszczu ofert technicznych i cenowych, by przyszły zakup spełnił swoje zadanie w gabinecie stomatologicznym?

Optyka
To niewątpliwie najważniejszy element mikroskopu. Od jakości układu optycznego zależy tak naprawdę wszystko. Dobra optyka musi zapewnić odpowiedni zakres powiększeń, duże (wystarczające) pole widzenia, brak zniekształceń oraz ostrość i jej dużą głębię.

Jakość optyki można ocenić, oglądając obraz (najlepiej wypreparowanego zęba – nigdy np. kwiatka) w różnych mikroskopach. Należy zwrócić uwagę na ostrość szczegółów widocznych zarówno na powierzchni zęba, jak i w głębi kanału. Przy zmianie powiększenia natomiast – czy oświetlenie pola jest wystarczające, a ewentualne umiejscowienie pokrętła regulacji natężenia światła nie stwarza problemów (ryc. 1).

Należy pamiętać, że czołowymi producentami optyki były firmy Zeiss i Leica, mające przeszło 100-letnie tradycje w budowaniu konstrukcji optycznych oraz szlifowaniu soczewek. Tą optyką (bądź jej elementami) posługuje się obecnie wiele firm. Wszystkie dobre układy optyczne mają szklane soczewki i znajdują się w sztywnej i szczelnej obudowie. Tylko taka technologia wykonania gwarantuje wieloletnią pracę bez zmiany parametrów, bez zaparowywania czy innych wad ujawniających się w trakcie eksploatacji. Trzeba jednak pamiętać, że wpływa to na cenę sprzętu. Jest to widoczne, gdy porówna się ceny takich mikroskopów, jak Zeiss, Leica, Seiler czy Kaps z innymi dostępnymi na rynku tanimi mikroskopami.

Oświetlenie
Wraz ze zwiększaniem powiększenia należy pamiętać o doświetleniu pola zabiegowego. Przy dwukrotnej zmianie powiększenia natężenie światła powinno praktycznie wzrosnąć cztery razy. Jest więc konieczny mechanizm pozwalający płynnie (a nie skokowo) zwiększyć ilość światła w obrębie obserwowanego obiektu. W dobrych mikroskopach, niezależnie od regulacji oświetlenia, stosuje się standardowo dwa rodzaje światła – halogenowe do małych powiększeń i metalohalogenowe lub ksenonowe do powiększeń większych. Obecnie coraz częściej spotykamy się ze stwierdzeniem lekarzy, że oświetlenie metalohalogenowe lub ksenonowe jest przez nich traktowane jako oświetlenie standardowe, a halogenowe jako rezerwowe.

Niewątpliwą zaletą oświetlenia metalohalogenowego lub ksenonowego jest dużo wyższe natężenie światła uzyskiwane przy tym samym zużyciu prądu co z zastosowaniem halogenu. Gwarantuje to i wystarczające doświetlenie pola, i oszczędność. Równocześnie należy pamiętać, że temperatura barwowa tych oświetleń jest zbliżona do światła słonecznego, co zapewnia bardzo rzeczywiste oddanie kolorów i nie męczy wzroku.

Z punktu widzenia komfortu pracy jest bardzo ważne, aby zmiana rodzaju oświetlenia odbywała się w zasięgu rąk operatora, bez konieczności zmiany jego pozycji.

Filtry
Ze względu na stosowanie światła o dużym natężeniu, zbliżonym do światła słonecznego, pojawił się problem związany z przedwczesnym utwardzaniem materiałów (promieniowanie UHV). W związku z tym producenci wyspecjalizowanych mikroskopów zabiegowych przeznaczonych dla stomatologii stosują filtr pomarańczowy, który nie powoduje zmian ostrości i głębi ostrości obserwowanego pola, a jedynie chroni obszar oświetlony, tak aby materiał światłoutwardzalny był zabezpieczony.

Niektórzy producenci stosują również filtr zielony wykorzystywany w przypadku wystąpienia krwawienia. Pozwala on na zwiększenie kontrastu i uwypuklenie naczyń krwionośnych.

Konstrukcja układu optycznego
Jak już wcześniej wspomniano, bardzo istotna jest trwałość konstrukcji całego układu optycznego. Ponieważ mikroskop ma zwiększać ergonomiczność pracy, poszczególne elementy układu optycznego muszą się dopasować do potrzeb pracy lekarza. Powinny więc posiadać odpowiednią ruchomość okularu i tubusu.

Uchylny tubus 0-180 umożliwia użytkownikowi swobodne operowanie w celu wygodnego dopasowania położenia okularów (ryc. 2). Dobrym rozwiązaniem jest również posiadanie uchylnej głowicy, co pozwala użytkownikowi na zmianę ustawienia głowicy bez zmiany położenia tubusu.

Przy zakupie mikroskopu warto się dowiedzieć, jakie powiększenie ma okular i czy ewentualnie istnieje możliwość jego wymiany na inne.

Drugim bardzo istotnym elementem jest obiektyw, który decyduje o ogniskowej, a wraz z okularem – o głębi ostrości. Warto więc przed zakupem się zorientować, czy w przyszłości będzie można dokupić obiektyw o innej ogniskowej.

Możliwe konfiguracje przedstawiono na przykładzie mikroskopu Seiler (podobnie jest w przypadku aparatów Zeiss, Leica i Kaps):

  • okular w standardzie o powiększeniu 10x lub 12,5x z możliwością dokupienia powiększenia 16x lub 20x,
  • obiektyw w standardzie o ogniskowej 250 mm z możliwością wymiany na inny o ogniskowej 175-400 mm.

Takie rozwiązania umożliwiają dopasowanie powiększeń, głębi ostrości i odległości obiektywu od pola zabiegowego. W powiązaniu z ruchomością tubusu taki mikroskop z łatwością dostosowuje się do indywidualnych wymagań lekarza.

Rozbudowa układu optycznego
Do pracy wystarcza w zasadzie standardowy układ optyczny (zapewniający oczywiście ergonomiczność pracy). Zdarza się jednak, że po pewnym czasie użytkownicy dochodzą do wniosku, iż dobrze byłoby wyposażyć go w dodatkowe funkcje. Kupując mikroskop, warto więc zapytać o dalsze możliwości jego rozbudowy (ryc. 3) – np. zainstalowanie rozdzielacza obrazu, dzięki czemu można dołączyć do mikroskopu aparat fotograficzny lub tor wizyjny. Pozwala to na tworzenie dokumentacji lub wizualizację pola zabiegowego na ekranie monitora (szkolenia).

Dzięki rozdzielaczowi obrazu jest też możliwe dokupienie dodatkowego okularu, co pozwala na pracę jeszcze jednej osoby (lekarza, asysty). Przy pracy z dużym powiększeniem natężenie światła jest na tyle duże, że patrzenie bezpośrednio w usta pacjenta jest praktycznie niemożliwe.

Konstrukcja układu mechanicznego
Mikroskop powinien ułatwić lekarzowi pracę, jednak jego gabaryty są dość duże. Miejsce w pobliżu unitu jest w gabinecie bezcenne, dlatego producenci mikroskopów proponują różne możliwości ich montażu – w wersji jezdnej (ryc. 4), mocowanej do ściany lub do sufitu; przy zakupie powinien być dostępny każdy z tych wariantów. Wybór wersji mocowania mikroskopu musi być rozważany indywidualnie i umożliwiać takie jego umieszczenie, dzięki któremu uniknie się kolizji z pozostałymi elementami, np. masztem lampy unitu, konsolą lekarza i asysty czy rentgenem.

Niezależnie od sposobu mocowania mikroskopu, układ optyczny powinien być osadzony na łatwo pozycjonującym się ramieniu o wielu punktach swobody. Należy zwrócić uwagę na dobrą stabilizację. Głowica mikroskopu jest ciężka, dlatego w celu zapewnienia precyzyjnego ustawienia, powinna dawać się łatwo przemieszczać.
 

Andrzej Kołodziejczyk

Brak głosów
Brak głosów